[ جايى كه گفته است : ] « و بتحقيق شاعران پيش از وى ( مجنون بنى عامر ) و شاعران پس از او ، شعر سروده‌اند ؛ ولى به اين درجه از دقّت در درستى و بجا بودن تشبيه نرسيده‌اند » . « 5 » [ معناى لغوى تشبيه ] تشبيه از قديم‌ترين اصطلاحاتى است كه به ظهور رسيده و ليكن معناى آن مشخّص نبود ، و آن نزد اديبان پيشين بر ارتباط ميان دو چيز به كمك ادات دلالت دارد . و شايد جاحظ نخستين كسى بود كه به ادوات آن مانند : كاف ، و كانّ ، و مثل اشاره كرد . « 6 » در فرهنگهاى لغت ( نقل شده است ) : كلمه‌هاى : الشبه ، و الشبه ، و الشّبيه به معناى مثل ، و جمع آنها « اشباه » و جمله « أشبه الشيء الشيء » به معناى « ماثله ( : چيزى همانند چيزى بود ) » مىباشد و در مثل است : « من اشبه اباه فما ظلم ( : كسى كه به پدرش همانند باشد ستم نكرده است ) » . و اشبهت فلانا و شابهته ( : به فلانى شباهت داشتم ) ، و اشتبه علىّ ( : آن امر بر من اشتباه شد ) و تشابه الشيئان و اشتبها ( : هريك از آن دو چيز به ديگرى مانند بود ) و در قرآن آمده است : « مشتبها و غير متشابه » « 7 » ، و شبّهه ايّاه و شبّهه به ( : او را به وى تشبيه كرد ) و « متشابهات امور » به معناى « امور مشكل » و « متشابهات » به معناى « متماثلات » است . تشبّه فلان بكذا ( : فلانى خود را شبيه بهمانى ساخت ) و تشبيه به معناى قرار دادن چيزى مثل چيز ديگر است . « 8 » ملاحظه مىشود كه فرهنگ‌نويسان ميان تشبيه و تمثيل فرق نگذاشته‌اند و آن رأيى است كه زمخشرى ، و ضياء الدين بن الاثير بر آن شده‌اند . [ معناى اصطلاحى آن ] قديم‌ترين تعريف منطقى تشبيه آن است كه قدامة بن جعفر بيان داشته ؛

--> ( 5 ) - الكامل ، ج 2 ص 747 ( 6 ) - رك : الحيوان ، ج 3 ، ص 25 ، 253 ، و ج 6 ، ص 185 ، 348 ، 395 . ( 7 ) - سورة الانعام ( 6 ) آيهء 99 . - م . ( 8 ) - لسان العرب : « شبه »